Antiquariaten doorstaan de tand des tijds

Antiquariaat Bisschopshof

Zutphen – Ze bestaan nog, de echte antiquariaten waar de muffige geur van oude boeken je tegemoet treedt bij binnenkomst. Het tweedehands boek leeft, maar tegen de verdrukking in zo lijkt het: Nederlanders lezen al jaren minder en relatief steeds meer digitaal. Toch is het niet allemaal kommer en kwel. Aan boeken valt soms nog best wat te verdienen, al zijn antiquaars in eerste instantie vooral liefhebbers.

Fred Jongkind van Antiquariaat Sigma aan de IJsselkade in Zutphen is zo’n typische liefhebber. In een oud pand met prachtig uitzicht op de uiterwaarden staan de boeken waar ze maar staan kunnen. Elke vierkante meter ruimte wordt benut, op sommige plaatsen zijn de hoge wanden tot aan het plafond volgebouwd. De zeventiger Jongkind begon pas vanaf zijn pensionering met het antiquariaat, in 1996. “Vanwege mijn liefde voor boeken en om iets om handen te hebben.” De antiquaar heeft een ruim dertig jaar lange carrière in de wetenschap achter de rug die hem voor antropologische onderzoeken veel in Zuid Amerika bracht. Al vanaf zijn tiende kocht Jongkind regelmatig boeken, maar door zijn jarenlange verblijf in het buitenland groeide de verzameling Latijns-Amerikaanse boeken gestaag. “Ik kocht voornamelijk boeken met een geografisch karakter, maar geen atlassen. Op een gegeven moment was ik één van de grootste handelaren op het gebied van Zuid Amerika, hoewel dat natuurlijk maar een beperkte markt is.”

Met een paar duizend boeken begon hij het antiquariaat, inmiddels staan er in het oude herenhuis ongeveer 40.000. Jongkind: “Toen ik bijna met pensioen ging stond ik al regelmatig op boekenmarkten om wat te verkopen. Maar dat leverde eigenlijk vrij weinig op, helemaal in vergelijking met de moeite die je er elke keer weer voor moest doen. Toen zijn mijn vrouw en ik op zoek gegaan naar een geschikt pand voor een antiquariaat.” Dat bleek nog niet zo eenvoudig te zijn. Het Gooise stel zocht door heel Nederland en kwam min of meer toevallig uit bij het pand aan de IJsselkade, waar ze nu ook in wonen. De boekencollectie verbreedde zich ondertussen van Zuid Amerikaans naar andere werelddelen en uiteindelijk naar een algemene verzameling. “De markt voor Zuid Amerikaanse boeken was er niet meer. Eerder verkocht ik veel aan Amerikaanse universiteiten, maar daar raakten de potjes op.”

Inmiddels is de vraagkant in zijn algemeenheid sterk afgenomen volgens de oudere antiquaar. Voor de winst doet hij het niet meer. Tijdens de paar middagen in de week dat Sigma open is druppelt er af en toe eens iemand binnen, maar druk is het er niet. Jongkind gaat alleen al door omdat hij niet zou weten hoe hij van al zijn boeken af moet komen en bovendien heeft hij nog veel plezier in het contact met klanten. “In het begin ging het wel aardig, maar langzaam werd het minder. De laatste jaren is het hard gegaan. Ik denk wel dat het algemene culturele niveau in ons land omlaag gaat. Er wordt steeds minder gelezen en bovendien spelen de economische omstandigheden een rol.” Antiquariaat Sigma moderniseerde wel, want er kwam een website met uitgebreide catalogus. De internetverkoop loopt redelijk, beter dan de fysieke winkel. Jongkind: “Misschien zou ik nog meer met mijn tijd mee moeten gaan, maar daar heb ik geen zin meer in.”

Bisschopshof

Antiquariaat Bisschopshof in Vorden is helemaal digitaal gegaan. Op afspraak is er nog bezoek mogelijk, maar in principe verkoopt antiquaar Joep Kervezee uitsluitend via internet. De Utrechter specialiseerde zich in zeventiende- en achttiende-eeuwse Nederlandse boeken, kaarten en prenten. Al veertig jaar is hij bezig, aanvankelijk met een antiquariaat in Utrecht waar hij allerlei soorten boeken verkocht. In de loop van de tijd ontwikkelde Kervezee steeds meer een voorliefde voor het oude boek. “Ik verkoop vooral aan verzamelaars, bibliotheken en archieven. Dat zijn vaak boeken die echt zeldzaam zijn. Als een boek een paar keer op internet is te vinden daalt de prijs al flink.”

In 2008 verhuisde het stel naar Vorden, op zoek naar meer rust en ruimte. De verkoop liep toch al grotendeels via internet, dus dat kon gemakkelijk. Eigenlijk is het zonde dat Bisschopshof gesloten is voor publiek want Kervezee richtte een stijlvolle ruimte in, vol met oude landkaarten en bijzondere boeken uit lang vervlogen tijden.

[add]De antiquaar verteld enthousiast over zijn boeken, die hij met zorg bij elkaar zoekt. Als een boek hem niet persoonlijk interesseert hoeft hij het in principe ook niet te hebben. “Ze zeggen wel eens dat antiquaars twee keer blij zijn: één keer bij aankoop vanwege de liefhebberij en één keer bij verkoop vanwege de handel.” Vooral boeken met prenten interesseren hem en hij heeft er dan ook flink wat van. Het mooiste is wanneer er eens iets opduikt dat echt zeldzaam is, een boek waarvan het bestaan soms niet eens bekend is. Hoewel je er niet rijk van wordt zal je Kervezee ook niet horen klagen. De antiquaar praat niet graag over geld, maar hij heeft er altijd van kunnen leven. “Ik geloof niet dat er tegenwoordig nou echt zoveel minder wordt gelezen. En bovendien richt ik me toch al op een niche, dus voor mij verandert er niet zoveel. Er zijn best nog wel wat verzamelaars die geïnteresseerd zijn in dit soort boeken.”

Lezen

  • Ruim de helft van de bevolking leest minstens één keer per week een boek.
  • Drie op de tien Nederlanders leest e-boeken naast papierenboeken.
  • De Nederlander koopt gemiddeld 2,7 boeken per jaar.
  • In 2012 zijn er voor het vierde opeenvolgende jaar minder algemene boeken verkocht. De afzet daalde met 4,3%, van 46,7 naar 44,7 miljoen exemplaren.
  • Tegenover de dalende verkoop van gedrukte boeken staat een exponentiële stijging voor de digitale evenknie. De afzet van e-boeken nam in 2012 met 71% toe, van 700.000 naar 1,2 miljoen verkochte exemplaren. De jaar-op-jaar stijgingen beginnen wel terug te lopen: in 2011 was er nog sprake van een verdubbeling van de afzet, in 2010 zelfs van een verdrievoudiging.
  • Het aandeel van het e-boek in de totale verkopen is (vooralsnog) bescheiden. Op elk digitaal exemplaar gingen er in 2012 ongeveer 36 gedrukte boeken over de toonbank.

Bron: Leesmonitor van Stichting Lezen