Cryo-Save: Een stamcelgigant in Zutphen

Cryo-Save stamcel stamcelbank

Zutphen/Niel – Zutphen herbergt sinds enige tijd het hoofdkantoor van een beursgenoteerde multinational. Cryo-Save is de naam, een snel gegroeide stamcelbank. Vanuit het Zutphense hoofdkantoor worden activiteiten in maarliefst veertig landen aangestuurd, van Amerika tot India en van België tot Azië. Het onlangs betrokken kantoorgebouw aan de Zutphense Piet Heinstraat (en daarvoor zelfs een nog kleiner pand aan de IJsselkade) verraad niet direct de imposante omvang van Cryo-Save.  Toch is het bedrijf in twaalf jaar tijd enorm uitgegroeid naar 287 werknemers en heeft het verschillende laboratoria, verspreid over de wereld. De Vlaamse eigenaar Marc Waeterschoot vertelt in het grootste laboratorium in het Vlaamse Niel: “Ik ben van huis uit farmacoloog en heb veel in het bloedonderzoek gedaan. Ik had al een paar bedrijven, want het ondernemen ligt me wel. Maar op een gegeven moment hield ik een sabbatical en was ik op zoek naar een nieuwe uitdaging. Ik handelde wat in aandelen en daar zat onder anderen het bedrijfje Cryo Cell uit Amerika bij, dat aan stamcelopslag deed. Helemaal in mijn straatje en dus belde ik maar eens naar Amerika om uit te zoeken of ik niet iets voor ze in Europa kon gaan doen. Daar bleken ze nog helemaal niet actief te zijn en dus heb ik toen een licentie van ze overgenomen. Zo ontstond Cryo-Save. We begonnen met vier mensen en dat is eigenlijk zonder veel moeite uitgegroeid tot wat het nu is. Wel hebben we veel zelf moeten uitzoeken, want er was nog niet veel kennis aanwezig over stamcelopslag. Gelukkig had ik al een groot netwerk in de medische wereld.”

Bij het bedrijf kunnen mensen stamcellen van hun kind laten opslaan, in de hoop dat er bij een eventuele latere ziekte gebruik gemaakt kan worden van die stamcellen bij de behandeling. De toepassingen van stamcellen zijn op dit moment nog beperkt, maar steeds meer mensen verwachten veel van de toekomstige mogelijkheden die het gebruik van stamcellen kunnen bieden. Cryo-Save speelt daar handig op in en is inmiddels veruit marktleider in Europa op het gebied van stamcelopslag. Al bijna 200.000 mensen betaalden enkele duizenden euro’s om stamcellen van hun kind op te laten slaan. Waeterschoot: “In Europa heb je nu zo’n dertig stamcelbanken, maar wij zijn wel veruit de grootste. Vooral in Zuid-Europa doen we het goed. In Noord-Europa is er soms nog wat strengere wetgeving en in het zuiden zijn mensen ook wat meer gewend om zelf voor dingen zorg te dragen. In het noorden van Europa hebben we toch wat sterkere verzorgingsstaten en denken mensen dus ook minder snel zelf aan de mogelijkheid van zoiets als stamcelopslag.”

In het nieuwe laboratorium in Niel bij Antwerpen liggen verreweg de meeste stamcellen van Cryo-Save opgeslagen. Dagelijks komen daar nu ongeveer zeventig samples binnen van klanten; kleine zakjes bloed uit de navelstreng van pasgeborenen, die de waardevolle stamcellen bevatten. Medewerkers filteren er met behulp van hightech machines de stamcellen uit, die vervolgens bij een temperatuur van min zeventig graden worden ingevroren. De cellen worden in grote machines bewaart, waar ze zo’n 25 jaar goed blijven.

Waeterschoot: “We kunnen in Niel nu een miljoen samples opslaan, dus we gaan hier ook niet meer weg. Verder hebben we nu ook een laboratorium in Zuid-Afrika staan, want na de afname van de cellen uit de navelstreng kun je  ze niet heel lang goed houden. Als er dus vertraging bij het vervoer is, zoals eerder met de aswolk bij IJsland, heb je meteen een probleem.” Maar behalve Zuid-Afrika is Cryo-Save inmiddels in nog veel meer verre landen actief, zoals India en Dubai. De grens qua uitbreiding van activiteiten is nu echter wel zo’n beetje bereikt volgens Waeterschoot: “We richten ons nu vooral op groei in de landen waar we al actief zijn. Voorlichting aan artsen, verloskundigen en klanten over stamcelopslag en toepassingen zijn erg belangrijk voor ons, want er is nog wel eens sprake van vooroordelen en onwetendheid. We willen transparant zijn in wat we doen en vertrouwen wekken bij mensen.”

Stamcellen

Stamcellen zijn cellen die kunnen uitgroeien tot allerlei verschillende menselijke organen  of andere lichaamsonderdelen. Reden waarom er in de toekomst veel verwacht wordt van nieuwe medische toepassingen van stamcellen. Het onderzoek hiernaar staat echter nog redelijk in de kinderschoenen en de mogelijkheden van stamceltherapie zijn in de medische wereld nog niet onomstreden. De hoop is echter dat er in de toekomst door meer klinisch onderzoek steeds meer medische  toepassingen met stamcellen mogelijk zullen zijn. Directeur Marc Waeterschoot van Cryo-Save: “Het spijtige is dat die onderzoeken niet zo snel gaan als we graag zouden willen. Probleem daarbij is dat stamcellen een ontdekking zijn en geen uitvinding, stamcellen bestonden immers altijd al. Hierdoor kunnen er geen patenten worden aangevraagd en dat maakt het voor de medicijnenindustrie minder aantrekkelijk om te investeren in klinisch onderzoek. De uitkomsten daarvan zouden dan namelijk door iedereen gedeeld kunnen worden en iedereen zou er dus ook geld aan kunnen verdienen. Daar valt dus nog veel te winnen, want we weten wel dat het gebruik van stamcellen een positieve uitwerking kan hebben, maar we weten vaak nog niet hoe dat dan precies werkt.”

Het imago van stamcelopslag is bij sommigen negatief. Waeterschoot: “Dat komt omdat stamcellen op drie manieren te verkrijgen zijn: uit de navelstreng, uit een embryo en uit het menselijk lichaam. Eigenlijk is alleen het gebruik van die embryonale stamcellen om ethische redenen omstreden, maar toch kleeft dat imago soms ook een beetje aan andere manieren van het verkrijgen van stamcellen. Bovendien zijn er in de wereld wel wat cowboys die experimenteren met medische toepassingen van stamcellen die nog niet bewezen zijn. Cryo-Save wil daar niets mee te maken hebben en houdt zich ook alleen maar bezig met de opslag van stamcellen, niet met allerlei vreemde toepassingen. We juichen echter natuurlijk wel serieus klinisch onderzoek naar stamcellen toe en verwachten daar veel van in de toekomst.”