Een eeuwenoud mysterie: de vrijmetselarij

Het zal niet iedereen direct opvallen, maar aan de Zutphense Zaadmarkt bevindt zich een bijzonder gezelschap: de vrijmetselaarsloge Sint Jan. Voor velen een nogal mysterieuze club, want waar staan vrijmetselaars eigenlijk voor?

Zutphen – Over de vrijmetselarij zijn altijd de wildste theorieën rond gegaan. Al eeuwen geleden werden vrijmetselaars beticht van duivelsaanbidding en politieke complotten tegen de gevestigde orde. In recenter dagen werd de vrijmetselarij verboden onder totalitaire regimes als nazi-Duitsland en delen van communistisch Oost-Europa. En hoewel er vandaag de dag wellicht iets genuanceerder over wordt gedacht hangt er nog steeds een geheimzinnige sfeer rondom de vrijmetselaars. En waar geheimen zijn, zijn er natuurlijk ook altijd complotdenkers. Tot op de dag van vandaag. Wellicht hebben de vrijmetselaars dit ook wel een beetje aan zichzelf te danken, want volledige openheid van zaken wordt er nooit gegeven.

Vrijmetselaars - vrijmetselaarsloge Sint Jan

Toch zoeken ook vrijmetselaars wel eens de openbaarheid. Zo houdt de loge Sint Jan in Zutphen vanavond voor geïnteresseerden een open avond in de PCM-school. Voorzitter Peter Zweedijk en secretaris Nicky Gootjes vertellen: “We zijn met vijftien leden uit de hele regio een kleine afdeling, dus dan wordt je automatisch ook minder opgemerkt. Het is niet zo dat we ons bewust afsluiten. Aan de andere kant werven we echter ook niet actief, het moet wel een bewuste en zelfstandige keuze zijn om vrijmetselaar te worden.”

Vrijmetselaar word je bovendien ook niet zomaar. Aan een inwijding gaat een behoorlijk intensief voortraject vooraf. Zweedijk: “Vrijmetselaars streven er naar zichzelf beter te leren kennen en zodoende iets te kunnen bijdragen aan een betere wereld. Je moet dus wel echt willen werken aan jezelf en open staan voor de ander. Daarom kijken we eerst of iemand bij de vrijmetselarij past en of de vrijmetselarij bij die persoon past.”

De vrijmetselarij heeft volgens Zweedijk en Gootjes een paar belangrijke peilers. Gootjes: “Het vrijdenken staat bij ons centraal. Het is belangrijk om niet in dogma’s te denken, maar open te staan voor elkaar. De vrijmetselarij heeft dus ook verder geen uitgewerkte set regels of waarden. En omdat woorden al snel dogma’s worden en dus inperkingen vormen zijn symbolen bij ons erg belangrijk. Via de symbolen vinden we toch de gemeenschappelijkheid.” Een belangrijk symbool bij de vrijmetselaars is bijvoorbeeld de kubieke steen, een met hamer en beitel bewerkte steen die de mens symboliseert die aan zichzelf werkt.

De loge Sint Jan in Zutphen valt niet erg op. In een groot gebouw aan de Zaadmarkt leidt een trap naar de logeruimte op de eerste verdieping. De ontvangstruimte ziet er uit als een vergaderruimte, met veel tafels, stoelen en een kleine keukenruimte. Daarnaast opent een deur naar de tweede ruimte, die bijna aandoet als een kerkzaal. In het midden een spreekgestoelte en een plek die op een soort altaar lijkt, aan beide zijden omgeven door rijen stoelen. Hoog boven de bezoekers zijn verschillende bijzondere symbolen te zien op de muren en in het midden achter het spreekgestoelte een groot oog. Zweedijk: “Alle loges kennen twee ruimten: de voorhof en de tempel.  In beide ruimten komen we eenmaal per maand samen. In de voorhof wordt altijd door een lid een voordracht, in onze woorden een bouwsteen, gehouden. Hierna wisselen we hierover met elkaar van gedachten. In de tempel vinden onze ceremonies plaats. Over de inhoud van die ceremonies vertellen we niet al te veel. Hoewel we geen religieus genootschap zijn hebben de bijeenkomsten voor ons toch een soort heilig karakter, er heerst een bijzondere sfeer.”

Gootjes: “Het is bijzonder om in zo’n eeuwenlange traditie te staan. We lezen tijdens bijeenkomsten ook uit een ritualenboek, waarin oude teksten staan. In veel opzichten houden wij vast aan de eeuwenoude tradities van de vrijmetselarij. Dat geeft soms ook wel weer een spanningsveld. Onze orde kent bijvoorbeeld in tegenstelling tot wat velen denken ook vrouwelijke leden. Wij kiezen daar heel bewust voor, omdat we geloven in de gelijkwaardigheid van man en vrouw.”

Meer informatie over de loge Sint Jan en de open avond: www.logesintjan.nl

 

De orde ‘Le Droit Humain’

 

door Misha Hofland

Zutphen – De vrijmetselaarsloge Sint Jan in Zutphen behoort tot de ‘Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij Le Droit Humain’. Het is een relatief kleine orde die vooral in Frankrijk en de Benelux voorkomt. Voorzitter Peter Zweedijk: “In Nederland zijn er maar enkele honderden leden van Le Droit Humain, de meeste vrijmetselaars in ons land vallen onder de Orde van vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden. Die hebben ongeveer honderdveertig loges en zesduizend leden. Veel vrijmetselaars van de orde van het Grootoosten weten niet eens dat wij bestaan. Het belangrijkste verschil tussen ons is dat onze orde ook vrouwen toelaat.”

De orde Le Droit Humain werd in 1893 in Parijs opgericht, in de Franse hoofdstad bevindt zich ook nu nog het hoofdkwartier. In 1904 werden de eerste Nederlandse leden in de orde ingewijd.

Binnen elke orde hebben leden verschillende ‘graden’. De drie basisgraden zijn: leerling, gezel en meester. Secretaris Nicky Gootjes: “Er zijn in totaal wel drieëndertig graden. Elke graad staat voor een symbolische groei, je houdt je bij elke graad bezig met specifieke aspecten. Het is een systeem dat al uit de Middeleeuwen stamt. Sommigen vinden het leuk om heel ver te gaan met die graden, maar iedereen is vrij om zelf te bepalen hoe ver hij of zij daarmee wil gaan. En in zekere zin blijft iedereen altijd leerling, zeggen we wel eens.”