Narconon vaart eigen koers

Narconon

Zutphen – In een statig pand aan de Deventerweg in Zutphen is al sinds 1987 verslavingskliniek Narconon gevestigd. Eigenlijk is verslavingskliniek niet het juiste woord, want volgens directrice Joanna Kluessien gaat het om een plek ‘waar mensen levensvaardigheden wordt aangeleerd’. Een eufemistische uitdrukking die nodig is omdat de op de leer van Scientology gebaseerde opvang zich van de Inspectie voor de Gezondheidszorg sinds vorig jaar geen zorginstelling meer mag noemen. Een semantische aangelegenheid, want Narconon doet wat het altijd al deed: drugsverslaafden opvangen.

Directeur Joanna Kluessien ontvangt in het gebouw dat van buiten opgeknapt wordt en ook van binnen hoognodig toe lijkt te zijn aan een opfrisbeurt. Kluessien verontschuldigt zich voor de vervallen uitstraling van het pand: “We gaan na de buitenkant ook de binnenkant laten opknappen.” De van oorsprong Nieuw-Zeelandse is al twintig jaar bij Scientology betrokken, de omstreden stroming navolgers van het gedachtegoed van L. Ron Hubbard. Al sinds de start van Narconon in Zutphen is Kluessien bij de instelling betrokken. “De buren waren er destijds niet blij mee, dus we konden ons geen fout veroorloven.” Kluessien is ook de enige die er in dienst is, want voor de rest worden de cliënten begeleid door ex-verslaafden die eerder zelf in behandeling waren. Op haar kantoor lopen regelmatig cliënten of begeleiders binnen om een vraag te stellen of een probleem voor te leggen. Ongeveer achttien cliënten verblijven er momenteel bij Narconon, soms een paar maanden, soms langer. Sommigen waren verslaafd aan cocaïne of heroïne, anderen aan cannabis.

Narconon heeft een geheel eigen zienswijze op verslaving en verslavingszorg, die nogal afwijkt van de reguliere. Kluessien: “We bieden een saunaprogramma aan om het lichaam te reinigen. Door drugsgebruik hopen zich afvalstoffen in het lichaam op die eruit moeten. Door veel te zweten verdwijnen die stoffen uit het vetweefsel.” Elke ochtend vanaf een uur of tien zitten de cliënten met elkaar in de sauna, als er geen middagprogramma is met tussenpauzes ook tot een uur of drie ’s middags. Huishoudelijke klussen worden met elkaar gedaan, iedereen wordt verwacht bij te dragen. Een middagprogramma kan bestaan uit wandelen, hardlopen of fietsen, maar ook uit zogenaamde communicatie-oefeningen. Wat de oefeningen precies inhouden is een beetje onduidelijk, maar het gaat om een vaste set van door Scientology ontwikkelde behandelingen die cliënten kunnen ondergaan. Professionele psychologische begeleiding is er bij Narconon niet voor de afkickende verslaafden. Kluessien: “Het programma zorgt ervoor dat je zelf gaat nadenken. Mensen krijgen hun zelfrespect terug en daarna komt de mentale kant verder aan bod. Ze gaan zich afvragen: met welke mensen ging ik eigenlijk om? En wat zijn mijn valkuilen?” Cliënten komen wel eens met vragen bij Kluessien, meestal adviseert ze dan om hun verhaal voor zichzelf op te schrijven.

Cliënten komen blij Narconon vanuit alle windstreken, het valt op hoeveel er uit het buitenland komen. Op de bovenverdiepingen slapen ze in kleine kamers die volgestopt zijn met stapelbedden. Een enkeling heeft de luxe van een tweepersoonskamer. Privacy is er niet in de kamers, die een rommelige indruk geven door het gebrek aan ruimte voor alle persoonlijke bezittingen. In het souterrain is de gezamenlijke keuken en de saunaruimte, waar de meeste tijd wordt doorgebracht.

Kritiek is Kluessien wel gewend, want door de jaren heen zijn er al heel wat verwijten gemaakt richting Scientology en Narconon. Vorig jaar nog kwam de instelling onder verscherpt toezicht van de Inspectie voor Gezondheidszorg (IGZ) te staan, inmiddels is die status weer opgeheven. De inspectie constateerde dat er nieuwe cliënten werden opgenomen zonder de vereiste toetsing door een arts vooraf. Ook eiste de IGZ dat de aanvraag voor de zogenaamde Wet toelating zorginstellingen (WTZi) werd geschrapt en dat er geen mensen met een actuele verslaving meer mogen worden opgenomen. De WTZi –toelating bepaald of een instelling voor de wet een officiële zorginstelling is. Vandaar dat Narconon nu officieel ook geen verslavingszorginstelling meer heet. Kluessien: “Die aanvraag voor de WTZi was een inschattingsfout, dat hadden we niet moeten doen. Daar hebben we de mensen niet voor. Ik had ook nooit verwacht dat er zoveel media-aandacht zou komen naar aanleiding van het verscherpte toezicht. Normaal laten we altijd een arts vooraf kijken naar cliënten, maar in dit geval kwam er een jongeman bij ons die smeekte om opgenomen te worden. Hij had een cocaïneverslaving en daarbij heb je geen lichamelijke afkickverschijnselen. Ik heb toen besloten dat hij daarom ook nog wel de volgende dag door de arts beoordeeld kon worden.” Kluessien heeft wel wat spijt van hoe ze het destijds heeft aangepakt. “Ik heb overgereageerd, inmiddels hebben we weer een heel goed contact met de inspectie.” Van het opnameverbod heeft Narconon geen last gehad: “We mochten geen mensen opnemen met actuele verslavingsproblemen, maar als ze een paar dagen clean zijn kon het gewoon. We hebben daar dus weinig last van gehad.”

Het is een moeilijk jaar geweest voor Narconon, ook omdat er door de nieuwe status geen vergoeding meer door de verzekeraars wordt uitgekeerd. Kritiek was er ook op de behandelwijze vanuit voorname hoek; dagblad Trouw liet hoogleraar verslavingszorg Cor de Jong aan het woord en zijn kritiek was niet mals. De Scientology-filosofie op verslavingszorg is mede gebaseerd op het toedienen van hoge doses vitaminen. “Dit is geen behandeling, maar mishandeling”, typeerde de Jong het onder anderen. Kluessien: “Die man heeft nooit met ons gesproken, ik wordt er niet eens meer boos van. Onze arts is heel scherp, hoe haalt die man het zich in zijn hoofd? En wat is wetenschappelijk bewezen? Mensen volstoppen met psychofarmaca?” Kluessien blijft ondanks de jarenlange kritiek pal achter de behandelmethoden van Narconon staan. “Wie geneest heeft gelijk en er lopen erg veel mensen rond die bij ons van hun verslaving zijn genezen.”

Wetenschappelijk niet serieus te nemen

Hoogleraar verslavingszorg Cor de Jong heeft desgevraagd een heel andere mening over de werkwijze van Narconon. “Ze doen iets dat niet bewezen kan worden, dat moet je gewoon niet doen. Er is een wetenschappelijke beroepsgroep en daar zouden ze hun theorieën moeten inbrengen, dan is het toetsbaar.” Van de houdbaarheid van die werkwijze is de Jong echter niet erg overtuigd. “Als ze zeggen dat cocaïneverslaafden geen lichamelijke afkickverschijnselen krijgen maken ze zich wetenschappelijk gezien gewoon belachelijk.” Ook de theorie dat verslaafden afvalstoffen eruit moeten zweten in de sauna noemt hij “flauwekul”. De opstelling van de IGZ vindt de Jong laakbaar. “Zij redeneren: als een instelling declareert bij de zorgverzekeraar is het een zorginstelling en valt het onder ons toezicht. Zo niet, dan kan alles kennelijk zomaar passeren.”

Narconon herkent zich niet in de beweringen van hoogleraar de Jong. Joanna Kluessien: “Wat voor wetenschappelijk bewijs heeft hij zelf voor zijn theorieën? Onze behandeling bewijst al jarenlang in de praktijk dat het werkt, terwijl de behandelingen waar hij zelf bij betrokken is een terugval van tweederde kennen. Bovendien heeft hij allerlei theorieën over genetische aanleg bij verslaving waarvan ik dacht dat die al verdwenen waren met Josef Mengele.”