Zutphense mannen onderwerp van internationale studie

Daan Kromhout - Studie

Wageningen/Zutphen – In zijn werkkamer in één van de Wageningse universiteitsgebouwen is professor Daan Kromhout al sinds 1978 dagelijks bezig met de studie naar een groep van 878 Zutphense mannen van oorspronkelijk middelbare leeftijd. Het is zijn levenswerk zou je kunnen zeggen, ook al was Kromhout niet degene die het omvangrijke onderzoek naar risicofactoren voor hart- en vaatziekten opstartte. Op 5 december presenteerde hij tijdens een symposium bij de Verenigde Naties in New York de resultaten van vijftig jaar vergelijkend onderzoek naar mannen uit Zutphen en het Griekse eiland Kreta. Sinds 1960 werden ze uitgebreid onderzocht op hun eet- en drinkgewoonten en algehele levensstijl om zo te kunnen achterhalen welke factoren van invloed zijn op het ontstaan van hart- en vaatziekten. De studie is een onderdeel van de veel omvangrijkere Zeven Landen Studie, die in de jaren ’50 werd opgezet in de Verenigde Staten.

Kromhout: “De studie naar Zutphense en Kretenzer mannen is uniek, want geen enkel onderdeel van de  Zeven Landen Studie is zo goed gedocumenteerd als deze. In de meeste landen werden alleen risicofactoren voor hart- en vaatziekten onderzocht. Nergens is dat zo uitgebreid gedaan als in Zutphen door mijn voorganger professor Van Buchem, die tussen 1960 en 1973 jaarlijks medische onderzoeken uitvoerde.” De onderzoekers kwamen bij Zutphen als onderzoeksstad uit door een eerder onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie(WHO) naar de mate waarin mensen gebruik maakten van de gezondheidszorg. De bereidheid om mee te werken was tijdens dat onderzoek erg groot en toen er voor de Zeven Landen Studie nog een Noord West-Europese onderzoeksgroep moest worden gezocht kwam Zutphen daarom uit de bus. Kromhouts onderzoek richtte zich op twee onderwerpen: de risicofactoren voor hart- en vaatziekten en naarmate de mannen ouder werden ook op de vraag hoe je gezond oud kunt worden.

De vergelijking tussen Zutphen en Kreta leverde veel interessante resultaten op. Zo leefden de Kretenzer mannen gemiddeld liefst zes jaar langer dan de Zutphense, een verschil dat direct toe te schrijven bleek aan de verschillen in voeding en levensstijl. De Kretenzer onderzoekspopulatie woonde in het dorp Kastelli en bestond uit een behoorlijk geïsoleerde groep van voornamelijk boeren. Hun voedingspatroon bevatte in 1960 veel olijfolie, plantaardige producten, een donker soort brood en weinig vlees en zuivel. Het was een periode waarin de mechanisatie nog op gang moest komen en dus kregen de mannen veel lichamelijke beweging, er bestond bijna geen overgewicht. Daarentegen was de sterfte aan hart- en vaatziekten onder Zutphense mannen in die tijd op een hoogtepunt, zij aten veel harde margarines, vlees en zuivelproducten met daarin ongezonde trans- en verzadigde vetzuren en weinig fruit en groente. Kromhout nam door de jaren heen  verschillende ontwikkelingen waar qua eetpatroon en levensstijl onder de beide groepen mannen. “Eigenlijk zijn ze naar elkaar toegegroeid. De Zutphense mannen zijn steeds gezonder gaan eten en met de opkomst van het toerisme zijn de Kretenzer mannen juist meer Westers, en dus ongezond, gaan eten. Bovendien is het aantal rokers onder Zutphense mannen gedaald van 75 procent in 1960 naar 10 procent in 2000 en zijn ze wijn gaan drinken, wat in een matige hoeveelheid een positief effect heeft op hart- en vaatziekten. Ook is in de loop der jaren de samenstelling van margarines, melk en brood verbetert.”

Sinds 1985 onderzocht Kromhout de Zutphense mannen elke vijf jaar. Tot 2000, want daarna waren er nog te weinig in leven om betrouwbare resultaten te kunnen vergaren. De laatste onderzoeksperiode richtte zich meer en meer op gezond ouder worden. De cognitieve achteruitgang onder de mannen bleek positief beïnvloedbaar te zijn door een gezonde levensstijl. Mannen die veel wandelden en fietsten bleken minder gevoelig te zijn voor geheugenverlies. Ook kwam naar voren dat er bij het drinken van drie koppen koffie per dag het minste sprake is van cognitieve achteruitgang. “Er is in de gehele onderzoeksperiode onder Zutphense mannen heel veel ten goede veranderd. De levensverwachting is toegenomen en je zou kunnen zeggen dat we zijn opgeschoven in de richting van een Mediterraan voedingspatroon.” De vijftig jaar aan onderzoeksresultaten leveren nog steeds voldoende materiaal op om verder te onderzoeken. Zelf zal professor Daan Kromhout minder onderzoek gaan doen want volgend jaar gaat hij met pensioen. Maar zijn levenswerk gaat ongetwijfeld voortgezet worden.

Zeven Landen Studie

  • Opgestart in 1958 in Minnesota door onderzoeker Ancel Keys. De Amerikaanse hoogleraar was geboeid door de grote verschillen die er bestonden tussen landen in sterfte aan hart- en vaatziekten.
  • Het was het eerste langdurige onderzoek ooit naar de relatie tussen risicofactoren zoals cholesterol en bloeddruk, levensstijl, voedingspatroon en hart- en vaatziekten in verschillende werelddelen.
  • Er zijn in totaal tien boeken en ongeveer vijfhonderd wetenschappelijke publicaties over de Zeven Landen Studie verschenen.
  • 16 cohorten van in totaal 12.763 mannen in de leeftijdscategorie van 40 tot 59 jaar namen deel.
  • Behalve uit Zutphen en Kreta werden ook mannen onderzocht uit de Verenigde Staten, Japan, Finland, Italië en het voormalige Joegoslavië.
  • Eén van de belangrijkste conclusies van het onderzoek is dat het traditionele Mediterrane voedingspatroon de kans op hart- en vaatziekten aanzienlijk verkleint.
  • Ook bleek er een duidelijke link te zijn tussen een hoog cholesterolgehalte en een verhoogde kans op hartaanvallen.
  • In de onderzochte periode veranderde het voedingspatroon in Mediterrane landen steeds meer in de richting van het voedingspatroon in Noord-Europa en de Verenigde Staten. Hart- en vaatziekten namen in die periode toe.
  • Eind februari wordt er in Wageningen een website gelanceerd waarop de onderzoeksresultaten van vijftig jaar studie zijn samengevat.